محمد مهدى ملايرى

132

تاريخ و فرهنگ ايران ( فارسى )

طبرى ، سمت برزين - يكى از بزرگان دولت خسرو پرويز - را والى عشور الافاق نوشته « 1 » كه ظاهرا سرپرست اين ماليات در همهء كشور بوده است . در فارسنامهء ابن بلخى در ذكر ماليات فارس از عشر كشتىهاى دريا ، ياد شده ، وى پس از ذكر ماليات آنجا كه در زمان انوشيروان سى و شش هزار درهم بوده ، گويد در زمان ولايت محمد بن يوسف كه از طرف برادرش حجاج بن يوسف ولايت فارس يافته بود ، مجموع معاملات پارس با عشر كشتىهاى دريا سى هزار هزار درهم بوده « 2 » و استخرى نيز در ذكر خاندانهاى بزرگ و معروف فارس از ايرانى و عرب از آل عماره نام برده و دربارهء آنها گويد ، در ساحل دريا املاك وسيع و دهات و قلعه‌هايى دارند و كار تحصيل عايدات دريا و عشور كشتيها ( ارصاد البحر و عشور السفن ) با آنهاست . « 3 » اين ماليات كه در ديوان عربى به نام عشور خوانده شده ظاهرا همان است كه در ديوان فارسى به نام « دهويه » خوانده مىشده و چنان كه خواهيم ديد از اصطلاحاتى بوده كه در مناظره ميان مردان شاه پسر زادان فرخ و صالح پسر عبد الرحمن مورد گفتگو بوده است .

--> - تجارتى و يك پادگان مهم نظامى بوده هميشه فرمانده يا مرزبان آنجا از بين رجال درجهء اول دولت ساسانى و از خاندانهاى ممتاز آن دوران انتخاب مىشده و در اين دوران اخير هم مرزبان آنجا كه نامش در جنگهاى دوران اسلامى برده شده از اين طبقه بوده ( طبرى ، 1 / 1060 ) و از آنجا كه سياست كلّى دولت ساسانى اين بوده كه ادارهء امور و حفظ امنيت سرزمينهايى را كه قبائل عرب در آنجاها ساكن بوده‌اند به عهدهء سران خود همان قبائل بگذارند و آنها را با مال و سلاح تقويت كنند ، مىتوان گفت سنان هم در همين منطقهء عرب‌نشين همين سمت را داشته است . ( 1 ) . طبرى 1 / 160 . طبرى نام و سمت اين شخص را به مناسبت ذكر پسرش ( شمطا ) كه در زمان شيرويه يكى از مشاوران او بوده و به اشارهء او شيرويه برادران خود را كشته ، ذكر كرده است . ( 2 ) . فارسنامهء ابن بلخى ، چاپ اتحاديهء مطبوعاتى فارسى ، شيراز ، سال 1343 ، ص 243 . ( 3 ) . مسالك الممالك ، ص 141 .